BHXH 10.5% - Cách tính bảo hiểm bắt buộc 2026 cho người lao động

Trước khi tính thuế TNCN, người lao động phải trừ bảo hiểm bắt buộc 10.5% khỏi lương Gross. Bài viết phân tích chi tiết 3 loại bảo hiểm, mức trần, và lý do hợp đồng VN thường đóng BH trên mức thấp hơn lương thực nhận.

3 loại bảo hiểm bắt buộc người lao động đóng

Theo Luật BHXH + Luật BHYT + Luật Việc làm hiện hành:

1. Bảo hiểm xã hội (BHXH) - 8%: trả lương hưu, ốm đau, thai sản, tai nạn lao động. Người lao động đóng 8%, người sử dụng lao động đóng thêm 17.5% (tổng 25.5% lương đóng BHXH).

2. Bảo hiểm y tế (BHYT) - 1.5%: chi trả khám chữa bệnh tại cơ sở y tế. Người lao động đóng 1.5%, công ty đóng 3% (tổng 4.5%).

3. Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) - 1%: trợ cấp khi mất việc. Người lao động 1%, công ty 1% (tổng 2%).

-> Tổng người lao động đóng = 10.5%, công ty đóng thêm khoảng 21.5% (chưa kể KPCĐ 2%) -> quỹ lương thực tế công ty trả gần 132% lương Gross.

Lương Gross ≠ Lương đóng bảo hiểm

Đây là điểm hầu hết sinh viên + new grad không biết khi đàm phán offer đầu tiên: lương đóng BHXH thường KHÁC lương thực nhận.

Hợp đồng lao động VN thường tách lương ra:
- Lương cơ bản (đóng BHXH): mức cố định, thường = lương tối thiểu vùng × hệ số 1.07–1.5 (tuỳ vị trí).
- Lương productive / phụ cấp / thưởng KPI: phần biến động, KHÔNG đóng BHXH.

Ví dụ: Offer 25.000.000 đồng/tháng - hợp đồng có thể chia:
- Lương cơ bản (đóng BHXH): 10.000.000
- Phụ cấp ăn trưa / xăng xe / điện thoại: 3.000.000
- KPI tháng / thưởng năng suất: 12.000.000

-> BHXH thực đóng = 10.000.000 × 10.5% = 1.050.000 (không phải 25tr × 10.5% = 2.625.000)

Lý do công ty tách lương như vậy

Giảm chi phí: Công ty đóng BHXH 21.5% lương cơ bản - nếu lương cơ bản = 25tr thì công ty trả thêm ~5.4tr/tháng tiền BH. Tách ra -> công ty chỉ trả 2.15tr -> tiết kiệm 3.25tr/người/tháng.

Giảm gánh nặng người lao động: BHXH 10.5% × 25tr = 2.625k vs 10.5% × 10tr = 1.050k -> người lao động nhận về lương Net cao hơn 1.575k/tháng.

Nhược điểm cho người lao động:
- Lương hưu tương lai THẤP hơn (do BHXH tính trên lương đóng, không phải lương thực).
- Trợ cấp thai sản / ốm đau / thất nghiệp cũng thấp tương ứng.
- Nếu kiện công ty (cắt việc trái phép), bồi thường tính trên lương ĐÓNG BHXH chứ không phải lương thực.

Cap (trần) tối đa BHXH

BHXH + BHYT cap tại 46.800.000 đồng/tháng (20× lương cơ sở 2.340.000). Có nghĩa: lương đóng BHXH cao bao nhiêu vượt 46.8tr cũng không đóng thêm. Mức người lao động đóng tối đa BHXH+BHYT/tháng = 46.800.000 × 9.5% = 4.446.000.

BHTN cap tại 99.200.000 đồng/tháng (20× lương tối thiểu vùng I 4.960.000). Người lao động đóng tối đa BHTN/tháng = 99.200.000 × 1% = 992.000.

-> Tổng tối đa BHXH bắt buộc người lao động đóng/tháng = 5.438.000 đồng. Mức này áp khi lương đóng BHXH ≥ 99.2tr.

Tính trong Tool Tính Thuế TNCN 2026

[Tool Tính Thuế TNCN 2026](/tools/tinh-thue-tncn) có ô riêng "Lương đóng bảo hiểm" (optional). Mặc định bằng lương Gross - nhưng bạn nên nhập đúng số trên hợp đồng để ra kết quả chính xác:

- Hợp đồng tách rõ -> nhập lương cơ bản (mức đóng BHXH).
- Hợp đồng "lương trọn gói" -> BH thường đóng full lương.
- Freelance / hợp đồng dưới 3 tháng -> tắt toggle "Đóng BHXH" (không thuộc diện bắt buộc).

3 trường hợp không phải đóng BHXH bắt buộc

1. Hợp đồng lao động dưới 1 tháng: không bắt buộc đóng BHXH, BHYT, BHTN.
2. Hợp đồng từ 1 tháng đến dưới 3 tháng: chỉ đóng BHTN (1%), không đóng BHXH + BHYT.
3. Lao động tự do / freelance / cộng tác viên hợp đồng dịch vụ: không thuộc diện BHXH bắt buộc. Có thể tự đóng BHXH tự nguyện (mức 22% theo lương khai báo, không có BHYT + BHTN).

Cá nhân thuộc 3 nhóm trên nếu thu nhập > 11tr (luật 2025) hoặc 15.5tr (luật 2026) vẫn phải đóng thuế TNCN - chỉ là không bị trừ thêm BHXH.

Ví dụ thực tế

Marketing Executive, hợp đồng tách lương:
- Lương Gross: 25.000.000
- Lương đóng BHXH: 10.000.000
- BH thực đóng: 1.050.000
- Lương sau BH: 23.950.000
- Giảm trừ bản thân (2026): 15.500.000
- Thu nhập tính thuế: 8.450.000 -> bậc 1 (5%) -> thuế 422.500
- Lương Net: 25.000.000 − 1.050.000 − 422.500 = 23.527.500/tháng

So với "đóng BH full Gross":
- BH = 2.625.000
- Sau BH = 22.375.000
- Thu nhập tính thuế = 6.875.000 -> thuế 343.750
- Net = 22.031.250

-> Tách lương giúp Net cao hơn 1.5tr/tháng ngắn hạn. Tuy nhiên dài hạn (10-30 năm) lương hưu thấp hơn ~60%.

Đọc thêm

- [Cách tính thuế TNCN 2026 đầy đủ](/blog/cach-tinh-thue-tncn-2026)
- [5 bậc 2026 vs 7 bậc 2025](/blog/5-bac-thue-tncn-2026-vs-2025)
- [Giảm trừ gia cảnh 2026](/blog/giam-tru-gia-canh-2026)